ZESPÓŁ PAŁACOWO – PARKOWY W WICKU (niem. Vietzig, kaszb. Wickò)

Lokalizacja

Założenie pałacowo – parkowe znajduje się w północnej i wschodniej części miejscowości Wicko, gmina Wicko przy drodze wojewódzkiej nr 213 Celbowo – Słupsk.

 

Powierzchnia zespołu

Zespół pałacowo – parkowy do dnia dzisiejszego zachował tylko częściowo swoje historyczne granice i zajmuje powierzchnię ok. 10 ha. Przebudowie uległa folwarczna część majątku oraz budynek pałacowy.

 

Kalendarium

1308-1466 r. – wieś w granicach Państwa Krzyżackiego;

połowa XVI w- majątek należał do rodziny Jork;

XVII w. – majątek w posiadaniu rodziny Sirockich oraz Krokow;

XVIII w. – majątek w posiadaniu rodziny Wussow;

II poł. XVIII w. – właścicielem wsi staje się Jerzy Wawrzyniec;

1900 – część majątku przejmuje Państwo Pruskie.

 

Układ kompozycyjny

Zespół pałacowo – parkowy został założony na stoku niewielkiego wzniesienia we wschodniej części miejscowości Wicko. Od północy, zachodu i południa granicę majątku wyznacza droga wojewódzka nr 213 Celbowo – Słupsk oraz zabudowania wiejskie, a wschodnią granicę stanowią tereny podmokłe. Główny wjazd do majątku znajdował się w południowej części miejscowości Wicko. Droga o długości ok. 500m, wzdłuż której znajdowały się zabudowania gospodarcze dojeżdżała do dziedzińca pałacowego. Park założono na północ i wschód od budynku pałacowego. W południowo – wschodniej części majątku znajdował się cmentarz, sad i być może ogrody warzywne.

wicko mapa

 

Pałac

Dwuczęściowy budynek pałacowy został posadowiony na stoku wzniesienia, na osi wschód – zachód, przez co góruje nad parkiem, zabudowaniami wsi Wicko i pobliskimi łąkami. Starsza, zachodnia część pałacu została założona na głównej osi kompozycyjnej majątku. Jest to budynek na rzucie prostokąta o wymiarach ok. 30x15m i wysokości ok.10m, podpiwniczony, dwukondygnacyjny z użytkowym poddaszem, kryty dwuspadowym dachem. Budynek wybudowano w stylu klasycystycznym zapewne w II połowie XIX wieku. Najprawdopodobniej na początku XX wieku pałac rozbudowano o skrzydło wschodnie. Ta część budynku została wybudowana na planie prostokąta o wymiarach ok. 20x15m i wysokości 10m. Skrzydło jest podpiwniczone, posiada trzy kondygnacje, kryte jest płaskim dachem. Wschodnie skrzydło wzorowane było na średniowieczny zameczek.

Wygląd pałacu przed 1945 roku pokazują stare zdjęcia i pocztówki. Pałac w okresie powojennym przeznaczono na szkołę, co w późniejszym okresie skutkowało znaczną przebudową oraz rozbudową budynku. Jego współczesny obraz tylko w niewielkiej części odzwierciedla historyczny wygląd. Budynek pałacu był bogato zdobiony, posiadał oranżerie, taras widokowy, rozbudowane wejście.

Również czas budowy pałacu jest bardzo orientacyjny, brak jest chociaż przybliżonej informacji dotyczącej okresu powstania. Szacując wiek, sugerowano się architekturą budynku oraz analogicznymi budynkami (np. Cecenowo).

 

wickoum1915

 

wicko1936

 

Budynki inwentarskie

Dawny folwark, założony na południe od budynku pałacowego, po 1945 roku ustąpił zabudowie mieszkaniowej i usługowej. Do dnia dzisiejszego zachowały się tylko nieliczne obiekty, a i te ocalałe w większości zostały przebudowane. W latach 70-tych XX wieku wyburzono stodoły, a w ich miejsce wybudowano gminny ośrodek kultury. Zdjęcia dokumentujące tamto wydarzenie pokazuje budynki inwentarskie jako obiekty ceglane posadowione na cokole kamiennym, trzykondygnacyjne, kryte dwuspadowym dachem.

 

Park

Przypałacowa część parku była niewielka i zajmowała powierzchnię ok. 2 ha. Główny parter parkowy został założony na wypłaszczeniu stoku, na osi starszej części budynku, na planie jednoramiennego trapezu, którego ramię wcina się w park. Podstawą trapezu jest kwadrat o boku ok. 40x40m. Pater po obwodzie otoczony był szpalerowymi nasadzeniami drzew. W środkowej części wschodniego szpaleru znajduje się cis pospolity o obwodzie pnia 182 cm – pomnik przyrody. Jak pokazuje historyczna mapa, w centralnej części parteru mogła znajdować się okrągła lub owalna rabata, w której centrum znajdował się staw lub fontanna.

Granicę parku wyznaczały alejowe nasadzenia drzew (zachowały się nieliczne) oraz rowy melioracyjne. Pomiędzy graniczną aleją a szpalerem znajdował się pas trawnika lub rabaty roślinne o szerokości ok. 10m. Na wschód o parteru mógł się znajdować kolejny parter. Miejsce to porośnięte jest obecnie podrostem drzew liściastych w wieku ok. 30-40 lat oraz pojedynczymi starszymi egzemplarzami.

Styl parku był zgeometryzowany i zapewne nawiązywał do parków francuskich.

Historyczne zdjęcia frontowej elewacji pałacu pokazują również zagospodarowanie podjazdu. Przed rezydencją znajdował się trawiasty gazon oraz symetryczne nasadzenia drzew.

Od wschodu do majątku przylegał najprawdopodobniej sad i ogrody użytkowe. Granice wyznaczały dwie ścieżki: zachodnia biegnąca na szczycie skarpy po zewnętrznym obrysie folwarku oraz wschodnia biegnąca wzdłuż rowu melioracyjnego, która łączyła park z cmentarzem. Do dani dzisiejszego na stoku zachowały się stare nasadzenia drzew owocowych.

W południowo – wschodniej części majątku znajdował się cmentarz, założony na planie prostokąta. W centralnej części cmentarza znajdowała się kaplica grobowa.

 

Współczesne zagospodarowanie i użytkowanie

Losy majątku w Wicku zostały już powyżej częściowo opisane. Budynek pałacowy został przebudowany i rozbudowany, uproszczono elewacje; niewielką część budynków inwentarskich adaptowano na nowe cele, a pozostałe wyburzono. Park podworski pomimo iż jest pielęgnowany, sprawia wrażenie chaotycznie posadzonej kępy drzew. W miejscu parteru reprezentacyjnego wybudowano boisko sportowe. Zatarciu uległ układ komunikacyjny.

 

elewacja frontowa

 

wicko 4

 

wicko 11

 

wicko 2

 

wicko 1

 

wicko 3

 

wicko 6

 

wicko 5

 

wicko 7

 

wicko 9

 

wicko 8

 

Do opracowania wykorzystano:

  • Wizja terenowa, luty 2014 r.;
  • Topographische Karte 1:25 000 http://igrek.amzp.pl
  • Przewodnik Łeba http://reiseleiter-leba.eu
  • http://wolneforumgdansk.pl
  • www.geoportal.gov.pl