ZESPÓŁ PAŁACOWO – PARKOWY W CECENOWIE (niem. Zezenow, kaszb. Cécenowò)

Lokalizacja

Zespół zlokalizowany jest w północnej części miejscowości Cecenowo w gm. Główczyce, przy drodze wojewódzkiej Słupsk – Celbowo. cecenowo_mapa

Powierzchnia zespołu

Zespół pałacowo – parkowy (wraz z budynkami gospodarczymi) do dnia dzisiejszego zachował swoje historyczne granice i zajmuje powierzchnię ok. 14 ha.

 

Kalendarium

XVI w – wieś należy do klasztoru Norbertanek w Żukowie.

1510 r. – wieś zakupił Ewald von Massow.

1777 r. – nowym właścicielem Moritz von Weyher z Janowic.

Początek XIX wieku – 1945r. – wieś własnością rodziny von Zitzewitz.

 

Układ kompozycyjny majątku

Majątek

Założenie znajduje się w północnej części miejscowości Cecenowo, na północ od drogi wojewódzkiej nr 213. Charakterystyczny jest południkowy układ kompozycyjny założenia. W centralnej części założenia znajduje się dworek i pałac, od którego na północ i południe rozchodzą się aleje, będące główną osią kompozycyjną majątku. Aleja południowa z pozostałościami nasadzeń kasztanowca i jesionu o długości ok. 400m prowadzi do kościoła (posadowionym na wzniesieniu). Aleja północna o długości ok. 450 m. biegnie przez cały teren parku i wychodzi na pola uprawne. Zamknięciem osi widokowej są zakola rzeki Łeba oddalone o ok. 500-600 m od parku.

Zespół pałacowo – parkowy otoczony jest polami uprawnymi, a od południa przylega do drogi. Zabudowania wsi znajdują się na południe i wschód od założenia. Typ wsi -wielodrożnica.

Dworek i pałac

Rezydencja składa się z trzech części: budynku dworku zbudowanego w latach 1812-1814, pałacu wybudowanego w latach 1864-1889 oraz ich łącznika.

Dworek – murowany parterowy budynek w stylu klasycystycznym, z użytkowym poddaszem, kryty mansardowym dachem z lukarnami. Posadowiony jest na planie prostokąta o wymiarach ok. 15x30m i wys. ok. 10m.. Nad głównym wejściem znajduje się portal z katuszem herbowym rodu von Zitzewitz.

Pałac – murowany budynek w stylu eklektycznym, stylizowany na zamek, na elewacji liczne zdobienia. Budynek dwukondygnacyjny, kryty naczółkowym  dachem. Posadowiony na planie prostokąta o wymiarach ok. 15x30m i wysokości ok. 15 m. W zachodniej części frontowej elewacji wybudowano czterokondygnacyjną wieżę krytą płaskim dachem.

Łącznik – dwukondygnacyjny obiekt stylowo związany z pałacem, zbudowany na rzucie prostokąta o wymiarach 15x20m i wysokości ok. 8 m. Od strony ogrodowej łącznik wystaje ponad linię zabudowy.

Dopełnieniem kompleksu są roślinne partery ozdobne przylegające do budynku zarówno od strony elewacji frontowej jak i elewacji parkowej. Od strony frontowej partery ograniczone są szpalerowymi nasadzeniami kasztanowca.

Główne wejście do dworku podkreśla gazon, który jest również zakończeniem głównej alei dojazdowej.

 cecenowo 6cecenowo 5cecenowo 4cecenowo 2cecenowo 3

zdjęcia ze strony http://wolneforumgdansk.pl

Folwark

Do dnia dzisiejszego zachowały się częściowo historyczne zabudowania folwarczne. Rozlokowano je na południe od dworku i pałacu, kalenicami zwrócono prostopadle do rezydencji i drogi wojewódzkiej.

Po lewej stronie od głównej alei dojazdowej znajduje się dwuczłonowa ceglana stodoła. Człon południowy – piętrowy z użytkowym poddaszem kryty dwuspadowym dachem o wysokości ok. 12m. Człon północny – piętrowy, również z użytkowym poddaszem krytym dwuspadowym dachem o wysokości ok. 11m. Całkowite wymiary budynku to ok. 120x20m (2 x 60x20m).

Stycznie z budynkiem dworku posadowiono jeden z budynków mieszkalnym. Jest to obiekt parterowy z użytkowym poddaszem, kryty naczółkowym dachem o wymiarach 10x20m i wysokości ok. 8m. W budynku tym mieszkała najprawdopodobniej służba. Na środku dziedzińca folwarcznego znajduje się kolejny budynek mieszkalny o architekturze analogicznej jak przydworcowy budynek mieszkalny . Jest to obiekt parterowy z użytkowym poddaszem, kryty dwuspadowym dachem o wymiarach 10x20m i wysokości ok. 8m. Na wschód od tego budynku znajduje się staw parkowy o nerkowatym kształcie. Z uwagi iż znajduje się na uboczu pierwotnego założenia, można wnioskować że pełnił funkcje gospodarcze (hodowla ryb) jak i zbiornika przeciwpożarowego. Drugi staw znajduje się na południe od tego budynku i przylega do głównej alei wjazdowej.

Ceglana stodoła oraz budynki mieszkalne zostały posadowione na osi szczytowej ściany dworku, można zatem wnioskować że powstały w analogicznym okresie.

We wschodniej części folwarku zachowały się dwa obiekty inwentarskie oraz posadzki i fundamenty po historycznych obiektach inwentarskich. Budynek znajdujący się bliżej drogi wojewódzkiej – najprawdopodobniej stodoła, posadowiony został na rzucie prostokąta o wymiarach 12x45m i wysokości ok. 10m. Budynek kryty jest dwuspadowym dachem, ściany tynkowane w kolorze białym. Drugi z budynków – najprawdopodobniej obora, posadowiony jest również jest na rzucie prostokąta o wymiarach 14x50m i wysokości ok. 12m. Budynek dwukondygnacyjny, kryty jest dwuspadowym dachem, ściany tynkowane w kolorze białym na wysokości przyziemia, deskowane na wysokości piętra.

Wzdłuż wschodniej granicy założenia znajdują się ruiny obiektów inwentarskich wybudowanych w okresie powojennym. Analizując historyczną mapę, przed 1945 roku w miejscu tym znajdował się najprawdopodobniej sad lub/oraz ogród warzywny.

Na północ od zabudowań folwarcznych znajduje się kolejny budynek mieszkalny, o analogicznej konstrukcji do dwóch pozostałych: obiekt parterowy z użytkowym poddaszem, kryty dwuspadowym dachem o wymiarach 10x20m i wysokości ok. 8m.

Powierzchnia części  folwarcznej wynosi ok. 4 ha.

 

Park

Do opisania kompozycji parku posłużę się głównie mapami satelitarnymi, gdyż na takich zdjęciach dobrze jest widoczny plan nasadzeń drzew oraz układ głównych ciągów komunikacyjnych. Układ kompozycyjny przedstawia przedwojenna mapa w skali 1:25000. Cennym źródłem informacji są również stare zdjęcia oraz ryciny, choć na te drugie należy spoglądać raczej z przymrużeniem oka, gdyż pokazują wyidealizowany krajobraz. Wizja lokalna została wykonana w lutym 2014 roku.

Trudno jest jednoznacznie zaklasyfikować park w Cecenowie do konkretnego stylu. W XIX wieku powszechnie zakładano parki w stylu francuskim, krajobrazowym lub mieszanym: francusko – krajobrazowym. W Cecenowie rzecz przedstawia się zupełnie inaczej. Ówczesny projektant podzielił park na dwie części: część przy rezydencji, która pomimo że jest silnie  zgeometryzowana, odcina się od utartych w tamtym czasie schematów parków francuskich oraz część krajobrazowa śmiało wchodząca w otaczające pola uprawne, stając się swoistą enklawą zieleni wysokiej w płaskiej pradolinie Łeby. Dodatkowo zastosowano kilka rozwiązań kompozycyjnych uwypuklających bryłę parku i walory sadzonej zieleni. Można zatem wysnuć tezę, że ówcześni właściciele majątku nie bali się eksperymentować z architekturą i łamali przyjęte schematy. Świadczy o tym zaskakująca, nieco kubistyczna i nowatorska jak na tamte czasy kompozycja parku oraz odważna rozbudowa wiejskiego dworku o manierystyczny pałac stylizowany na zamek.

Cecenowo_park mapa satlitarna_analiza

Należy przypomnieć, że przez całą długość parku przebiega aleja – główna oś kompozycyjna (łącząca park, rezydencję z kościołem), niemniej nie jest ona najważniejszym elementem determinującym  kompozycję parku (tak jak np. w przypadku parków francuskich).

Parter przylegający do zespołu budynków ma kształt trójkąta, którego wierzchołek wbija się w zadrzewienia parkowe. Wierzchołek znajduje się mniej więcej na osi zachodniej ściany szczytowej dworku. Parter ten po obwodzie otoczony był ścieżkami. Kolejna ścieżka łączyła budynek dworku z wierzchołkiem parterowego trójkąta (widoczna na historycznym zdjęciu) i przylegającego do niego wzniesienia obsadzonymi jodłami i daglezjami (dziś okazy pomnikowe), by dalej biec przez park i kończyć się na jednej z poprzecznych alei. Można domniemywać że aleja – główna oś kompozycyjna zaczynała się również przy budynku dworku.

Na osi łącznika łączącego dwa budynki, można zauważyć wpisany w parter kolejny element kompozycyjny – nasadzenia drzew w kształcie koła. Najprawdopodobniej w miejscu tym znajdowała się okrągła rabata roślinna, na obwodzie której zasadzono drzewa. Na historycznej rycinie drzewa te są przycinane i formowane, dziś na skutek braku pielęgnacji osiągnęły swoje naturalne rozmiary.

Kolejne partery znajdują się we wschodniej części parku, założone zostały na osi pałacu. Partery te przedzielone są szpalerem drzew, a w przeszłości zapewne ścieżką. Pierwszy z nich – trójkątny oddzielony jest od głównego parteru ścieżką oraz żywopłotem z bzu czarnego, a jego wschodnią granicę stanowi szpaler brzozowy, będący równocześnie granicą całego parku. Drugi z nich w kształcie wielokąta ograniczony jest od wschodu i południa szpalerami drzew, a od zachodu aleją – główną osią kompozycyjną. Charakterystyczne dla tego parteru jest symetryczne zwężenie ku północy i brak nasadzeń drzew na północnej granicy, przez co oko kieruje się na kępę drzew zamykającą utworzoną w ten sposób oś widokową. Dodatkowo takie zaprojektowanie parteru (zwężenie) powoduje wydłużenie optyczne parku. Przez trójkątny parter, jak i cały park na osi wschód – zachód przebiega aleja parkowa.

W tej części parku uwagę zwraca dosyć duży udział nasadzeń brzóz. Brzozy posadzono w szpalerze po wschodniej stronie parku, jest również elementem nasadzeń alejowych wewnątrz parku. Użycie brzozy w nasadzeniach alejowych i szpalerowych było zabiegiem z jednej strony zwiększającym plastyczność parku, a z drugiej strony zabiegiem dosyć oryginalnym, gdyż drzewo to było dosyć rzadko nasadzane w parkach. W części parterowej posadzono również buk odm. ‚Atropurpurea’, daglezje, jodły pospolite oraz klony pospolite, buki pospolite, dęby i jesiony. Różne źródła podają, że w parku znajdował się tulipanowiec, który usechł. Ścieżki parkowe obsadzone były żywopłotami z bzu czarnego.

Ciekawie przedstawia się część północno – zachodnia parku. Zdjęcie satelitarne pokazuje symetryczne, eliptyczne nasadzenia drzew. Schemat przedstawia się następująco: zewnętrzny pas nasadzeń w kształcie podkowy (w północnej części brak jest nasadzeń drzew – otwarcie widokowe na część naturalistyczną parku); wewnętrzny pas nasadzeń drzew w kształcie owalu. Na osi północ południe oraz na osi wschód – zachód widoczne są aleje. Zagospodarowanie tej części parku pokazuje również historyczna mapa, z której wynika, że rozrysowany układ ścieżek nie pokrywa się z układem drzew. Trudno jest na dzień dzisiejszy określić, czy jest to przekłamanie lub uproszczenie mapy, czy też był to celowy zabieg kompozycyjny, by różne kształty miały nasadzenia drzew i układ ścieżek.

Tą część parku obrastają głównie buki pospolite, z niewielkim udziałem lipy (ślady po formowaniu), dębu, jesionu i klonu.

Na północ od części przypałacowej znajduje się część parku naturalistyczna. Otoczona polami, kępa zieleni jest dominantą krajobrazową w pradolinie Łeby. Na nią też nakierowane są otwarcia widokowe parku. Układ ścieżek był zapewne swobodny. Tą część parku porastają głównie buki.

Obie części parku połączone są aleją oraz szpalerowymi nasadzeniami bzu czarnego. We wschodniej części aleję budują nasadzenia klonu pospolitego, a zachodnią nasadzenia jesionu. Szerokość alei jest równa szerokości dworku, a drzewa nasadzone są na osi ścian szczytowych budynku.

Przed frontem zespołu budynków znajdują się partery, które miały pełnić funkcje reprezentacyjne, a przed budynkiem dworku znajduje się gazon. Historyczne zdjęcia pokazują, że partery te nie był specjalnie zagospodarowane, odsadzone były skromnie roślinnością i obsiane trawą.  Partery od reszty majątku oddzielał szpaler kasztanowców.

Z uwagi na swą skomplikowaną bryłę i strukturę, park wymaga ponownej wizji w terenie i weryfikacji powyższego opisu.

 

cecenowo 1Elewacja parkowa dworku oraz pałacu – rycina. W rzeczywistości partery nie były tak zagospodarowane. Zdjęcie ze strony http://wolneforumgdansk.pl

 

Współczesne zagospodarowanie i użytkowanie majątku

Założenie niestety nie miało szczęścia posiadać po roku 1989 jednego majętnego właściciela, który przywróciłby świetność majątkowi. Rezydencja jest w katastrofalnym stanie technicznym, podobnie i park od dawna nie przechodził zabiegów pielęgnacyjnych. Zamieszkane są budynki, które w przeszłości stanowiły domostwa służby bądź pracowników. Do dnia dzisiejszego zachowały się 3 historyczne stodoły. We wschodniej części majątku znajdują się ruiny obiektów inwentarskich wzniesionych po 1945 roku.

cecenowa aleja gazonGłówna oś kompozycyjna – aleja dojazdowa do dworku; widok od strony dworku w kierunku kościoła.

 

cecenowa aleja wjazdGłówna oś kompozycyjna – aleja dojazdowa do dworku; widok od strony drogi w kierunku dworku.

 

cecenowa aleja wjazd kosciolGłówna oś kompozycyjna – aleja dojazdowa do dworku; widok w kierunku kościoła.

 

cecenowa aleja wjazd parterGłówna oś kompozycyjna – widok na budynek inwentarski.

 

Cecenowo elewacja frontowaDworek i pałac – elewacja frontowa.

Cecenowo elewacja frontowa 1Pałac.

 

Cecenowo elewacja frontowa 2Przed dworkiem i pałacem widoczny parter reprezentacyjny ograniczony od reszty majątku szpalerem kasztanowców.

 

Cecenowo elewacja parkowaPałac, elewacja parkowa.

 

Cecenowo elewacja parkowa 1Łącznik dworku i pałacu elewacja parkowa; na zdjęciu widoczne koncentryczne nasadzenia drzew które mogły wyznaczać okrągły parter parkowy.

 

cecenowo placFragment dziedzińca majątku, w oddali widoczny budynek mieszkalny dla pracowników.

 

cecenowo stodoła 1Budynek inwentarski zlokalizowany we wschodniej części majątku.

 

cecenowo stodoła 2Budynek inwentarski w zachodniej części majątku.

 

Cecenowo park 1Wzniesienie obsadzone jodłą i daglezją.

 

Cecenowo park 2Jeden z pomnikowych okazów daglezji.

 

Cecenowo park 3Polana wewnątrzparkowa, widok od strony wzniesienia w kierunku północnym. Na zdjęciu krzewy, które w przeszłości zdobiły polanę lub były żywopłotem towarzyszącym ścieżce parkowej.

 

Cecenowo park 4Wzniesienie obsadzone jodłą i daglezją, w tle widoczna rezydencja.

 

Cecenowo park 5Drzewostan zachodniej części parku.

 

Cecenowo park 6Główna oś kompozycyjna – aleja łącząca przydworską część parku z krajobrazową częścią parku. Widok w kierunku północnym.

 

Cecenowo park 7Drzewostan krajobrazowej części parku oraz jego południowa granica.

 

Cecenowo park 8Północno – zachodnia granica przydworskiej części parku. Widok z alei łączącej w kierunku południowym.

 

Cecenowo park 12Główna oś kompozycyjna. Widok alei łączącej dwie części parku w kierunku dworku.

 

Cecenowo park 10Parter we wschodniej części parku. Północna granica parteru nie posiada nasadzeń drzew, co powoduje otwarcie widokowe na część krajobrazową parku. Widok z północnej granicy parteru w kierunku dworku.

 

Cecenowo park 11Wschodnia granica parku – szpaler brzozowy. Widok w kierunku południowym.

 

Cecenowo park szpaler brzozowy 1Wschodnia granica parku – szpaler brzozowy. Widok w kierunku północnym.

 

Do opracowania wykorzystano:

  • Wizja terenowa, luty 2014 r.;
  • Topographische Karte 1:25 000 http://igrek.amzp.pl
  • http://wolneforumgdansk.pl
  • www.geoportal.gov.pl