ZESPÓŁ PAŁACOWO – PARKOWY CHARBROWO (niem. Degendorf, kaszb. Charbrowò)

Lokalizacja

Zespół zlokalizowany jest w północnej – wschodniej części miejscowości Charbrowo w gm. Wicko, przy drodze wojewódzkiej Lębork – Łeba. Południową granicę założenia stanowi Charbrowska Struga.

Powierzchnia zespołu

Zespół pałacowo – parkowy (wraz z budynkami gospodarczymi) do dnia dzisiejszego zachował swoje historyczne granice i zajmuje powierzchnię ok. 7 ha.

 

Kalendarium

1286 r. – wieś należy do biskupa kujawskiego.

1564 r. – wieś zakupił Ernst von Weiher.

1601 r. – majątek w rękach rodziny von Krockow.

1660 – 1945r. -wieś własnością rodziny von Somnitz.

 

Układ kompozycyjny majątku

Majątek został założony na osi zachód – wschód, w którego centrum znajduje się pałac. Zabudowania folwarczne zlokalizowano na zachód i północ od pałacu, natomiast park założono na wschód i południe od pałacu. Główny dojazd do rezydencji i zabudowań folwarcznych odbywa się z drogi Lębork – Łeba. Dojazd obsadzony jest kasztanowcami (nasadzenia historyczne) oraz żywotnikami (nasadzenia współczesne) i kończy się reprezentacyjnym parterem przed budynkiem pałacowym. Południową granicę stanowi rzeka Charbrowska Struga, zachodnią droga Lębork – Łeba, północną i wschodnią pola uprawne, łąki i stawy hodowlane. Na rzece Charbrowska Struga znajdował się staw młyński, w chwili obecnej prawie w całości zasypany.

Układ kompozycyjny majątku jest sielnie zgeometryzowany. Rozplanowanie budynków, dróg i ścieżek, parku oparto na planie kwadratu 30x30m, co pokazuje zdjęcie „analiza kompozycyjna założenia na podstawie zdjęcia satelitarnego”.

charbrowo mapa

Pałac

Centralna część pałacu została wybudowana w 1660 roku w stylu renesansowo – barokowym przez Lorenza Christopha von Somnitz. Budynek przebudowano w XIX wieku dodając południowe skrzydło, (kalenica zwrócone prostopadle do budynku głównego) oraz skrzydło północne (kalenica równolegle do budynku głównego) przez co obiekt przyjął kształt litery L. Dobudowane skrzydła nawiązują stylem do budynku głównego. W roku 1907 na styku budynku głównego i skrzydła południowego wybudowano sześciokątną wieżę krytą miedzianą kopułą. Budynek główny posiada wymiary ok. 10x30m i wysokości ok. 12m. Jest to obiekt piętrowy z użytkowym poddaszem kryty naczułkowym dachem. Skrzydło północne posiada wymiary ok. 12x18m, wysokości ok. 9m i jest to obiekt parterowy z użytkowym poddaszem. Analogiczne wymiary posiada skrzydło południowe, natomiast jest to budynek wyższy (ok. 12m.) – piętrowy z użytkowym poddaszem kryty dachem dwuspadowym, a jego charakterystyczną cechą jest zdobiona ściana szczytowa  w stylu neorenesansowym. Ściany pałacu są tynkowane i pomalowane na biało, dachy kryte czerwoną dachówką.

paac_416 aukcyjna_ebay_nr250921439280_331 aukcyjna_ebay_nr250920190276_145 paac_z_innej_strony_203powyższe zdjęcia pałacu pochodzą ze strony internetowej http://wolneforumgdansk.pl

 

Zabudowania folwarczne

Aby ustalić układ zabudowań folwarcznych, z uwagi na to iż zostały prawie całkowicie wyburzone, zostanie poddana analizie historyczna mapa Charbrowa. Pomiędzy pałacem a drogą Lębork – Łeba znajdowały się 3 nieistniejące stodoły o wymiarach ok. 15×50 m (środkowa z prostopadłą dobudówką na zachodniej, szczytowej ścianie), posadowione na osi wschód – zachód i jedna istniejąca stodoła na osi północ południe o wymiarach ok. 30x10m i wysokości ok. 12m. Istniejąca stodoła posiada ceglane ściany i kryta jest dwuspadowym dachem. Pozostałe rozebrane już stodoły posiadały najprawdopodobniej ceglane ściany, miały wysokość ok. 12 m. i kryte były dwuspadowym dachem. Ich kształty widoczne są na historycznym lotniczym zdjęciu, a narys ich fundamentów można odczytać ze zdjęć satelitarnych. Istniejącej stodole towarzyszyły dwa inne obiekty, ułożone w kształcie podkowy. Kolejne dwa budynki zlokalizowane były pomiędzy skrajną stodołą a rzeką Charbrowska Struga, która z uwagi na spiętrzenie tworzyła rozlewisko tzw. młyński staw. Wymiary tych budynków oraz ich przeznaczenie nie są znane.

Wzdłuż północnej granicy założenia, mogły znajdować się ogrody warzywne lub zagrody dla zwierząt. Do dnia dzisiejszego zachowały się konstrukcje wykonane z ceglanego muru o wymiarach ok. 10x30m. i wysokości ok. 1m.; ich pierwotne przeznaczenie jest nieznane.

aukcyjna__ebay_nr320794611697_obieg_1942_rok_681powyższe zdjęcie pochodzi ze strony internetowej http://wolneforumgdansk.pl; w górnej części zdjęcia lotniczego widoczny budynek pałacu, zabudowania folwarczne oraz fragment parku.

 

Park.

Park został założony na planie litery L i położony jest na stoku o skłonie wschodnim opadającym w kierunku rzeki Charbrowska Struga. Park składał się najprawdopodobniej z dwóch części: parterowej przylegającej do pałacu oraz krajobrazowej. Układ kompozycyjny parku pokazuje historyczna mapa Charbrowa i ma również częściowe potwierdzenie w zachowanych ścieżkach oraz nasadzeniach drzew.

Charbrowo satelita_analiza_15.07analiza kompozycyjna założenia na podstawie zdjęcia satelitarnego

 

mapa igrekhistoryczna mapa założenia w Charbrowie; na mapie widoczny jest rozlokowanie budynków oraz kompozycja parku

 

Część parterowa nie zachowała się do dzisiejszych czasów, trudno jest zatem określić jej wygląd i sposób zagospodarowania. Parter był najprawdopodobniej podłużny, prostokątny, w środkowej części przedzielony rowem melioracyjnym, tworząc w ten sposób dwa pola. Pole przylegające do rezydencji o wymiarach ok. 60x90m mogło posiadać cechy ogrodu francuskiego, jak ma to miejsce w analogicznych założeniach. Drugie pole najprawdopodobniej miało krajobrazowy charakter, o czym świadczą zachowane znaczne ilości skupiny drzew i krzewów ozdobnych. Na zdjęciu satelitarnym można odczytać przebieg łukowatej historycznej ścieżki, która jest widoczna na historycznej mapie; promień ścieżki wynosi 60 m.

Od północy parter ograniczony był ścieżką, która prowadziła do mauzoleum rodowego posadowionego w części krajobrazowej parku. Ścieżka ta obsadzona była drzewami i krzewami. Do dnia dzisiejszego nie zachowały się nasadzenia drzew, także nie sposób określić, czy były posadzone w formie alei czy też szpaleru. Jedynie we fragmencie zachowały się (obecnie) nieforamowane żywopłoty z bzu czarnego.

Również część południowa, wzdłuż rzeki Charbrowska Struga obsadzona była w formie szpaleru lub alei. Do dnia dzisiejszego zachowały się tylko częściowo nasadzenia historycznych drzew. Z uwagi na bliskość rzeki, dominują tu gatunki charakterystyczne dla siedlisk podmokłych (olsza, jesion oraz wierzba, topola).

Część krajobrazowa parku ustawiona jest w sposób prostopadły do części parterowej. Została założona na stoku, u którego podnurza płynie Charbrowska Struga. W szczytowej części park porośnięty jest starodrzewiem głównie bukowym z dodatkiem lipy i klonu, natomiast w dolnej części znajdują się gatunki rosnące na siedliskach podmokłych. W dolnej części znajduje się również niewielka polana połączona z częścią parterową parku. W drzewostanie znajdują się pojedyncze egzemplarze świerku. Na uwagę zasługuje również mauzoleum rodu von Somnitz, który znajduje się w środkowej części parku. Jest to niewielki ceglany, otynkowany budynek o wymiarach ok. 8×10 metrów i wysokości ok. 4 metrów. Ściany mauzoleum są bogato zdobione. Budynek mauzoleum otoczony jest szpalerem starodrzewia.

Na południe od pałacu, przy ścieżce łączącej rezydencję z kościołem, w zakolu rzeki Charbrowska Struga, znajduje się kwatera w kształcie trapezu równoramiennego o wymiarach ok. 30×60 metrów obsadzona starodrzewiem kasztanów. Najprawdopodobniej był to również parter parkowy, otoczony szpalerem drzew, w którego centralnym punkcie znajdowała się grupa drzew posadzonych w koło.

charbrowo rekonstrukcjarysunek rekonstrukcyjny historycznego założenia

 

Współczesne zagospodarowanie i użytkowanie majątku

 Założenie pałacowo – parkowe w Charbrowie uległo już prawie całkowitej dewastacji. O ile w pałacu wynajmowane są pokoje gościnne i budynek jest ogólnie w dość dobrej kondycji o tyle pozostał już tylko jeden budynek folwarczny. Część parterowa parku znajdująca się bliżej pałacu, została przerobiona na ogrody działkowe, a pozostała część jest trudno dostępna z uwagi na liczny podrost drzew i krzewów liściastych. Również mauzoleum jest nieremontowane, niezabezpieczone i ulega dewastacji. Starodrzew parkowy wymaga zabiegów pielęgnacyjnych, usunięcia podrostu drzew i krzewów, nasadzeń odtworzeniowych (szczególnie okalających część parterową parku). Rozważenia wymaga usunięcie z parteru parkowego licznych obiektów działkowych i budowlanych.

pałac1Elewacja zachodnia pałacu oraz reprezentacyjny parter. Granice parteru wyznacza szpaler kasztanowców.

 

wejscieElewacja zachodnia pałacu – zdobienia głównego wejścia.

 

stodola1

Stodoła (jedyny zachowany obiekt folwarczny).

 

park od palacuParter parkowy, widok od strony pałacu w kierunku wschodnim.

 

pałac2Elewacja wschodnia pałacu, parter parkowy oraz fragment ścieżki do mauzoleum (prawy dolny róg).

 

sciezka i mauzoleum

Ścieżka obsadzona (obecnie) nieformowanym żywopłotem z bzu czarnego prowadząca do mauzoleum.

 

dojście do mauzoleumŚcieżka prowadząca do mauzoleum, widok w kierunku pałacu.

 

ceglane muryWidok na prawdopodobny ogród warzywny oraz pozostałości murów ceglanych obiektów wykorzystywanych zapewne do celów hodowlanych lub uprawowych.

 

mauzoleum_frontMauzoleum, elewacja zachodnia.

 

mauzoleum_tylMauzoleum, elewacja wschodnia.

 

kaplica_perspektywaMauzoleum, widok od strony parteru krajobrazowego. Na zdjęciu widoczne grupy krzewów parteru krajobrazowego oraz szpaler drzew okalający mauzoleum.

 

mauzoleum perspektywa 2Mauzoleum, widok od strony parteru krajobrazowego. Na zdjęciu widoczny szpaler drzew okalający mauzoleum.

 

parkMauzoleum, widok elewacji wschodniej w kierunku pałacu. Na zdjęciu widoczny szpaler drzew okalający mauzoleum; po lewej stronie grupy krzewów parteru krajobrazowego.

 

starodrzewStarodrzew bukowy północno – wschodniej części parku.

 

parter krajobrazowy 1Widok na parter krajobrazowy od strony mauzoleum. W oddali nasadzenia drzew wzdłuż Charbrowskiej Strugi.

 

park przy strudzeKępa zieleni naturalna przy Charbrowskiej Strudze.

 

park krzakiGranica pomiędzy parterem krajobrazowym a częścią krajobrazową parku porośniętą przez starodrzew. Po prawej stronie widoczny szpaler okalający mauzleum, po lewej stronie polana parteru krajobrazowego. W oddali grupy krzewów i kępy zieleni porastające parter krajobrazowy.

 

sciezka do kosciolaŚcieżka prowadząca od pałau do kościoła, widok w kierunku południowym.

 

kwatera poludniowaKwatera zieleni wysokiej położonej na południe od pałacu, w zakolu rzeki Charbrowska Struga, przy ścieżce biegnącej do kościoła; widok ze ścieżki w kierunku wschodnim.

 

most i kosciolMost przez Charbrowską Strugę, na wzniesieniu kościół.

 

folwarkPlac pomiędzy drogą dojazdową do pałacu a Charbrowską Strugą. W miejscu tym znajdowała się stodoła oraz inne budynki folwarczne. Po lewej stronie widoczny kasztanowiec budujący szpaler wzdłuż dojazdu do pałacu oraz kamienny murek.

 

slupki wjazdoweSłup przy głównym wjeździe na teren majątku.

 

Do opracowania wykorzystano:

  • Wizja terenowa, luty 2014 r.;
  • Topographische Karte 1:25 000 http://igrek.amzp.pl
  • Przewodnik Łeba http://reiseleiter-leba.eu
  • http://wolneforumgdansk.pl
  • www.geoportal.gov.pl