BUDYNEK DAWNEGO INSTYTUTU BADAŃ BAGIENNYCH W PORAJU (niem. Neu Hammerstein)

Lokalizacja

Budynek wraz z parkiem znajduje się w północnej części osady Poraj gm. Wicko przy drodze wojewódzkiej nr 213 Celbowo – Słupsk.

 

Powierzchnia zespołu

Budynek wraz z otoczeniem (park, las łęgowy, budynki inwentarskie) do dnia dzisiejszego zachował swoje historyczne granice i zajmuje powierzchnię ok. 10 ha.

 

Kalendarium

1895 r. – budowa budynku Instytutu badań bagiennych

 

Układ kompozycyjny

Kompleks dawnego Instytutu badan bagiennych w Poraju składa się z głównego budynku otoczonego parkiem, do którego od wschodu przylega zespół budynków inwentarskich, a od zachodu las łęgowy ze stawem. Północną granicę kompleksu stanowi droga wojewódzka Celbowo – Słupsk, a południową łąki i pastwiska doliny Łeby.

 poraj_mapa

Budynek Instytutu

Obiekt został wybudowany na rzucie prostokąta o wymiarach ok. 15x20m i wysokości ok. 15m. Budynek jest podpiwniczony, trzykondygnacyjny z użytkowym poddaszem, kryty czterospadowym dachem. Każda ze ścian w swojej centralnej części posiada ryzalit kryty dwuspadowym dachem. Główne wejście do budynku znajduje się w ganku przylegającym do zachodniej elewacji. Z uwagi na sąsiedztwo rzeki Łeby i występujące powodzie, budynek został posadowiony na niewielkim wyniesieniu tzw. terpie. Architektura Instytutu jest typową dla budynków willowych z przełomu XIX i XX wieku na terenach dawnych prus wschodnich.

 

Budynki inwentarskie

Obiekty zostały wybudowane na wschód od budynku Instytutu, rozlokowano je na planie prostokąta z dziedzińcem w środku. Zespół składał się najprawdopodobniej z 5 obiektów. Do dnia dzisiejszego zachowały się dwa budynki – mniejszy o wymiarach 20x10m i wysokości ok. 3m (parterowy, ceglany kryty skośnym dachem) oraz większy o wymiarach ok. 38x10m, wysokości ok. 10m, (dwukondygnacyjny, kryty dwuspadowym dachem). Dolna kondygnacja większego budynku jest ceglana, górna drewniana. Budynek mniejszy mógł pełnić funkcje magazynowe, budynek większy był oborą lub stajnią.

 

Park

Park składa się z dwóch części: część reprezentacyjna otaczająca budynek Instytutu oraz część krajobrazowa stanowiąca kępę naturalnych zadrzewień łęgowych.

Park reprezentacyjny został założony na planie prostokąta, którego centralnym punktem jest budynek Instytutu. Odległość od elewacji frontowej i podwórkowej do granicy parku wynosi po ok. 60m, a od elewacji bocznych do granic parku po ok. 30m. Nasadzeń drzew dokonano już po wybudowaniu budynku. Kompozycja parku nie nawiązuje do żadnego historycznego stylu, niemniej układ całości jest silnie zgeometryzowany. Nasadzenia drzew i funkcje parku mają charakter pasmowy i układają się równolegle do głównej elewacji budynku. Wzdłuż drogi wojewódzkiej, gdzie znajduje się główny wjazd, nasadzono rzędowo pas drzew o funkcji izolacyjnej o szerokości ok. 30m. Drzewa zostały posadzone z dość dużym  zagęszczeniem. Kolejnym pasem znajdującym się przed elewacją budynku, również o szerokości ok. 30m, są nasadzenia drzew które miały pełnić funkcje reprezentacyjne. Drzewa sadzono w jako solitery, przeważają trawiaste przestrzenie otwarte, a przed budynkiem założono rabaty roślinne obrzeżone bukszpanem. W tym pasie rosną m.in. daglezje i świerki. Podwórze Instytutu stanowi pas o szerokości ok. 40m, gdzie znajdują się rozległe trawniki i soliterowi nasadzenia drzew w tym również drzewa iglaste. Ciekawostką jest, że historyczne zdjęcie tej części parku pokazuje liczne nasadzenia świerków, a do dnia dzisiejszego zostały tylko pojedyncze egzemplarze. Brak tych drzew jest zapewne związany z niewłaściwym doborem gatunkowym, gdyż świerki są gatunkiem obcym dla tego typu siedlisk. Ostatnim pasem zieleni o szerokości ok. 20 m. są rzędowe nasadzenia izolacyjne, które od południa przylegają do łąk i pastwisk. Skrajny rząd pasa obsadzony jest brzozą brodawkowatą i dereniem białym. Wschodnią i zachodnią granicę parku wyznaczają szpalery.

Na zachód od parku reprezentacyjnego, znajduje się część krajobrazowa którą tworzy kępa naturalnych zadrzewień łęgowych.

Elementem łączącym obydwie części parku jest polana oraz staw.

Poraj satelita_analiza

Współczesne zagospodarowanie i użytkowanie

W historycznym budynku Instytutu dzisiaj już nie prowadzi się działalności naukowej, a obiekt został przystosowany na funkcje hotelarskie. Dzięki temu zarówno budynek jak i przylegający do niego park jest zadbany i zagospodarowany. Nieco inny los spotkał zabudowania inwentarskie. Z pośród prawdopodobnych pięciu, zachowały się tylko dwa obiekty, które są cały czas eksploatowane. Zupełnie zmieniło się ich otoczenie, gdyż w okresie powojennym zostały wybudowane nowe budynki, w tym i mieszkalne.

Poraj_elewacja frontowa i parking1Główny wjazd na teren dawnego Instytutu.

 

Poraj_elewacja frontowa i bocznaElewacja zachodnia z gangiem dawnego Instytutu. Na pierwszym planie rzędowe nasadzenia daglezji.

 

Poraj_elewacja frontowa i parkingElewacja frontowa i wschodnia dawnego Instytutu. Na pierwszym planie zdjęcia widoczna jest usypana terpa. Nasadzenia rzędowe wzdłuż terpy stanowią granicę pomiędzy pasemi zieleni izolacyjnej (od drogi) oraz otoczeniem budynku.

 

Poraj_pas izolacynyPas zieleni izolacyjnej przylegającej do drogi wojewódzkiej.

 

Poraj_tył2Elewacja zachodnia i podwórkowa dawnego Instytutu oraz wnętrze parkowe.

 

Poraj_tył1Elewacja podwórkowa dawnego Instytutu oraz wnętrze parkowe. Po prawej stronie zdjęcia widoczny jest zamierający świerk.

 

Poraj_tył3Wnętrze parkowe (podwórze), widok w kierunku zachodnim. Po lewej stronie widoczne korty tenisowe dla gości hotelowych.

 

Poraj_polana i stawPolana oraz staw, widok w kierunku południowym. Po lewej stronie widzoczny szpaler będący granicą reprezentacyjnej części parku.

 

Poraj_stawPolana oraz staw, widok w kierunku północnym. Po lewej stronie widoczne grupę zieleni naturalnej części krajobrazowej parku.

 

Poraj_polana i staw2W parku utworzono plenerową galerię rzeźby. W oddali widoczny staw parkowy i grupa zieleni naturalnej części krajobrazowej parku.

 

Poraj_poludniowa granicaPołudniowa granica parku z granicznym szpalerem brzozy oraz pasem derenia białego.

 

Poraj_stodola1Budynek gospodarczy (mniejszy).

Poraj_stodola2Budynek gospodarczy (większy).

 

Do opracowania wykorzystano:

  • Wizja terenowa, luty 2014 r.;
  • Topographische Karte 1:25 000 http://igrek.amzp.pl
  • Przewodnik Łeba http://reiseleiter-leba.eu
  • http://wolneforumgdansk.pl
  • www.geoportal.gov.pl