ZESPÓŁ DWORSKO – FOLWARCZNY W KUROWIE (niem. Kurow, kaszb. Kurowò)

Lokalizacja

Zespół zlokalizowany jest w południowej części miejscowości Kurowo, przy drodze powiatowej Sasino – Choczewo, gm. Choczewo. Wzdłuż południowej granicy założenia przebiega nieczynna linia kolejowa nr 230 Wejherowo – Garczegorze.

kurowo

Powierzchnia zespołu

Zespół dworsko – folwarczny (wraz z budynkami gospodarczymi) do dnia dzisiejszego zachował swoje historyczne granice i zajmuje powierzchnię ok. 3,5 ha.

 

Kalendarium

1397 – lokacja wsi Kurowo na prawie chełmskim, wieś w posiadaniu Stefana Leslawicza

1628 – przejęcie wsi przez rodzinę von Krockow z linii Osieki

1756 – lenno rodu von Krockow

1803 -sprzedaż majątku braciom von Jasmund

1819 – nabywca majątku Carl Georg Fliessbach.

do 1945 roku wieś i majątek była w rękach rodziny Filiessbach.

1945 – 1950  Państwowe Nieruchomości Ziemskie

1950 – 1980 Państwowe Gospodarstwo Rolne,

1980 do początku lat 90- tych –  Stacja Hodowli Roślin.

początek XXI wieku – własność prywatna

 

Układ kompozycyjny majątku

Majątek usytuowany jest w południowej części wsi, otoczony zabudowaniami mieszkalnymi, polami uprawnymi oraz zmeliorowanymi łąkami i pastwiskami. Główny wjazd na teren zespołu odbywa się z drogi powiatowej Sasino – Choczewo poprzez stalową historyczną bramę kutą ze zdobieniami osadzonych na otynkowanych ceglanych cokołach zwieńczonych kulami. Główna droga dojazdowa (obecnie wyasfaltowana) prowadzi od strony północnej na dziedziniec folwarku.

Dworek – budynek parterowy z użytkowym poddaszem posadowiony na rzucie prostokąta, kryty dwuspadowym dachem, z lukarną nad głównym wejściem przykrytą mansardowym dachem. Do budynku dołączone są oficyny. Dworek usytuowany jest w centralnej części zespołu z głównym wejściem skierowanym w kierunku placu folwarcznego. Przed wejściem znajduje się reprezentacyjny gazon w kształcie półkola porośnięty roślinnością ozdobną. Gazon i budynek oddzielone od placu tynkowanym murem ceglano – kamiennym oraz stalowym ażurowym ogrodzeniem.

Dwór lata 30-te XX wieku:

zdjęcia historyczne4zdjęcia historyczne1zdjęcia historyczne3zdjęcia historyczne2

okres powojenny:

kurowo hist1

Zabudowania folwarczne – centralnym punktem zespołu jest plac folwarczny. Do dnia dzisiejszego zachowała się tylko część historycznych budynków. Od południa do placu przylega magazyn zbożowy, w północnej części znajduje się niewielki budynek kuźni, a za nim podwórza budynków mieszkalnych. Od strony zachodniej plac domyka budynek dworku. W północno – wschodnim narożniku znajdują się współczesne silosy zbożowe połączone z historyczną stodołą oraz obiekty gorzelni, natomiast w południowo – wschodniej części brak jest zabudowy; w miejscu tym znajdowała się stodoła domykająca podwórze folwarczne. W południowej części parku, na wypłaszczeniu bezpośrednio przy dworku usytuowany był niewielki budynek najprawdopodobniej mieszkalno – biurowy.

Z podwórza majątku rozchodziły się drogi na teren pół uprawnych w kierunku południowym, wschodnim i zachodnim. Dodatkowo droga południowa obsadzona alejowo klonami prowadziła do przystanku kolejowego oraz bocznicy kolejowej.

Park – zlokalizowany jest w południowej i zachodniej części zespołu. Park składa się z dwóch części: północnej w stylu francuskim oraz południowa w stylu angielskim.

Część parku w stylu francuskim – o narysie prostokątnym, zlokalizowana na północ i zachód od budynku dworku. Granice tej części parku wyznaczają nasadzenia drzew: szpaler drzew liściastych (cz. zachodnia i północna), nasadzenia alejowe (cz. wschodnia). Wzdłuż północnej i częściowo wschodniej granicy postawiony jest mur ceglano – kamienny tynkowany o wysokości ok. 150 cm. W północno – wschodnim narożniku znajduje się dodatkowa brama wjazdowa na zamknięciu osi alei. Wnętrze tej części parku stanowił parterowy trawnik z soliterowymi nasadzeniami głównie drzew liściastych. Wzdłuż zachodniej granicy park znajdował się najprawdopodobniej układ o regularnym przebiegu alejek, prostokątnymi parterami oraz symetrycznymi nasadzeniami drzew lub krzewów (wg. szkic parku byłych właścicieli majątku). Z zachowanego drzewostanu trudno wnioskować jakim materiałem roślinnym obsadzone były kwatery. W środkowej części zachodniej granicy parku, do dnia dzisiejszego zachował się kopiec z nasadzonym centralnie klonem.  Część parku przylegająca do elewacji podwórzowej dworku pełniła funkcje reprezentacyjne, dlatego sieć ścieżek jest tu bardziej urozmaicona. Na zdjęciach historycznych widoczne są nasadzenia krzewów ozdobnych, kwiatów oraz drzewa owocowe. Ciekawostką jest altana utworzona z drzew w południowo – wschodniej części parku na granicy drogi wyjazdowej na teren pól uprawnych. Przy południowo – wschodniej elewacji dworku znajdowała się otoczona trejażem przestrzeń, która mogła pełnić funkcję miejsca rekreacyjnego dla mieszkańców dworu lub przydomowego warzywnika.

W tej części parku sadzono drzewa rodzimego pochodzenia: dęby, buki, klony pospolite, jesiony, lipy, wiązy oraz pojedyncze egzemplarze drzew iglastych „egzotów”: jodły pospolitej, sosny wejmutki, świerku pospolitego.

Część w stylu angielskim znajduje się na południe od budynku dworku. Od części reprezentacyjnej oddzielony jest drogą wyjazdową na pole oraz budynkami administracyjnymi i inwentarskimi. Centralnym punktem tej części parku jest staw z przerzuconym mostkiem na zwężeniu. Wzdłuż zachodniej i południowej granicy nasadzono szpalery drzew liściastych w których dominują dęby, buki, graby. Z uwagi na otaczające historyczny park pola i wystawę południowo – zachodnią, drzewa te wykształciły niezwykle plastyczne korony. Wnętrze tej części parku jest obsadzone wysoką roślinnością drzewiastą w którego skład wchodzą dęby, buki, klony, olsze oraz pojedyncze egzemplarze jodły.  Wzdłuż wschodniej granicy biegnie droga dojazdowa z folwarku na pole. Do dnia dzisiejszego nie zachował się układ ścieżek, brak jest również dokumentacji fotograficznej przedstawiające wnętrze tej części parku.

Z informacji ustnej pozyskanej od byłych właścicieli założenia, drzewa były sadzone w dwóch okresach ok. 1820 roku oraz ok. 1910 roku. Drzewa były prezentami ślubnymi dla nowożeńców – właścicieli majątku. Spory udział w drzewostanie parku stanowią nasadzenia (zapewne samoistne) po 1945 roku. W drzewostanie znajdują się głównie dęby, buki pospolite, klony pospolite, jesiony, olsze oraz sporadycznie wiązy, lipy. Jako „egzemplarze egzotyczne” zostały posadzone jodły pospolite (brak naturalnego występowania na Pomorzu) oraz sosna wejmutka (Ameryka Północna).

Kurowo rekonstrukcja

Współczesne zagospodarowanie i użytkowanie majątku

Po 1945 roku majątek przeszedł we władanie Państwowych Nieruchomości Ziemskich by w latach 1950 – 1980 stać się Państwowym Gospodarstwem Rolnym, a w okresie 1980 do początku lat 90- tych Stacją Hodowli Roślin. Od kilku lat majątek posiada prywatnego właściciela.

Okres PRL majątek przetrwał w mało zniszczonym stanie. Wszakże część historycznych budynków już nie istnieje, nie odnawiano drzewostanu parkowego, w środkowej części parku zbudowano ogrody działkowe, to do dnia dzisiejszego zachował się w miarę czytelny układ kompozycyjny całego założenia. Ostania zmiana właściciela zaowocowała stopniową odbudową majątku. Kapitalnego remontu doczekał się pałac, staw parkowy, usunięto podrost parkowy, w ciągłym użytkowaniu są obiekty inwentarskie – magazyny, kuźnia, stodoła. Majątek jest uporządkowany i zadbany. Ochroną pomnikową objęto najbardziej wartościowy drzewostan.

Odrestaurowany budynek dworku:

foto1 foto3

foto5 foto4Północno – wschodnia część podwórza folwarcznego: foto7Stodoła z zegarem w elewacji frontowej w południowej części podwórza: foto8 foto9 Główna brama wjazdowa do majątku:foto10 Brama w północnej części parku:foto12Parter trawnikowy ogrodu francuskiego: foto13 Pozostałość alei wzdłuż głównego wjazdu na teren majątku:foto14 Soliterowy klon na wzniesieniu:foto15Szpaler na granicy południowej części parku:  foto17 Dęby w szpalerze na granicy południowej części parku: foto19Część parkowa w stylu angielskim ze stawem: foto20Nieczynna linia kolejowa oraz alejowy dojazd do nieistniejącego przystanku kolejowego:foto11

Do opracowania wykorzystano:

  • Wizja terenowa, luty 2014 r.;
  • „Założenie dworsko-parkowe w Kurowie gm. Choczewo odnowa zabytkowego parku”, autor opracowania: mgr inż. arch. Anna Błyskasz, Gdańsk Lipiec 2012r.;
  • Dokumentacja zdjęciowa i informacje ustne obecnego właściciela majątku;
  • Topographische Karte 1:25 000 Sassin, Kerschkow , http://igrek.amzp.pl